Carnaval Maastricht, Euver Vriethof,
Mooswief, Hermenieke, pekskes en aander dinges

door | 3 feb 2021 | Alle Blogs, Carnaval, De stad Maastricht

Carnaval Maastricht, Euver Vriethof,
Mooswief, Hermenieke, pekskes en aander dinges

door | 3 feb 2021 | Alle Blogs, Carnaval, De stad Maastricht

Euverziechske !

Klik op een ‘teikening’ om het verhäölselke te lezen.

Site euver Mestreechs Carnaval? Wiezoe dat?

Karen Nijst. (meidske oet Mestreech 🙂 )

Als Maastrichtse heeft vastelaovend in Mestreech mij altijd gefascineerd. Uiteraard vanwege de gezelligheid, later omdat carnaval in Maastricht altijd zorgt voor de sjoenste taferelen. Prachtig uitgedoste mensen, heerlijke kleuren… fantasierijk én vooral: ‘sjiek’.
De flamboyante stijl is oongeluifelek fotogeniek en ik vind het dus heerlijk om dat vast te leggen. Zowel in tekening als verslag.

Carnavalsportret met op de achtergrond de Sint Servaasbrug

Op zondagmiddag vindt de Groete Optoch (“grote optocht”) plaats, vanaf Wyck, over de Sint Servaasbrug, naar de binnenstad van Maastricht.

Veur väöl Mestreechtenere is de carneval ’t sjoenste fies vaan ’t ganse jaor. Boerom is d’r eigelek carneval?
(Stukske gesjiedenis)
Het lijkt één groot bierfestijn, maar van oudsher draaide het van oorsprong katholieke feest vooral om voedsel. Na carnaval volgen 40 dagen vasten en omdat voedsel kan bederven, moest het opgemaakt worden. Vandaar dat het woord ‘Carnaval’ waarschijnlijk van het Latijnse woord ‘carne vale’ afstamt, wat “vaarwel aan het vlees” betekent.

Maar het kan ook verwijzen naar ‘carrus navalis’, ofwel scheepswagen. En dan moet je denken aan de rondtrekkende groepen in de grote carnavalswagens.

Dat laatste lijkt me een beetje vergezocht. Maar nu heb ik me ook laten vertellen dat de vroege carnavalisten zelden vlees aten omdat dat te duur was.

Wèt eine ‘t antwoord op dees vraog? 🙂

Carnavalskleding (Pekskes), Schmink en (weinig) Praalwagens

Tekening op de gevel van Eetcafé de Bengel, Kesselskade Maastricht

Toen ik in Brabant ging wonen en een trouwe bezoeker werd van vele verschillende optochten, viel het me op dat er veel tijd wordt gestoken in de carnavalswagens. (zie tekening hieronder)

Kempenoptocht Hapert (NB) 2018

Heel anders dan in Maastricht waar het zelfgemaakte carnavalskostuum de boventoon voert. Sommige Maastrichtenaren werken een heel jaar met ziel en zaligheid aan hun uitdossing (pekskes). En omdat de Maastrichtse carnaval naar Rijnlandse traditie grotendeels buiten op straat plaatsvindt, overheersen de drie officiële kleuren; rood, geel en groen.
Ik voeg daar graag blauw aan toe 🙂

Volgens Wikipedia is er zoveel aandacht voor het ‘Pekske’ omdat Maastricht in de 19e en eerste helft van de 20e eeuw een vrij arme industriestad was. Carnaval vierende arbeiders zagen zichzelf gedwongen om hun eigen kleding en maskers te maken. Maar daar kwam verandering in en de carnavalskleding is er alleen maar extravaganter op geworden.

Ook zijn er niet veel carnavalsvierders die maskers dragen. Wel zie je veel kunstig geschminkte gezichten en uitbundige hoofdtooien. Waarschijnlijk komt dit omdat tijdens de Tweede Wereldoorlog het vieren van carnaval verboden werd. Gemaskerd rondlopen was tot na 1949 helemaal uit den boze, zodat het geleidelijk in onbruik raakte.
Ik vind het niet erg 🙂 Van maskers word ik niet blij tenzij het om van die prachtige Venetiaanse maskers gaat! (zie de volgende slide)

Op de Vriethof (met sluikreclame voor Brand bier omdat ik die letters zo mooi vind 🙂).
Overigens wordt het bier sinds 2017 in plastic bekers geschonken.
De gemeente vindt dat in dit geval veiligheid zwaarder weegt dan het milieu.

Pekskes en maskers (vervolg)

Ondanks de Sint-Servaasbasiliek op de achtergrond, laat onderstaande tekening een ietwat onwerkelijk Maastrichts Tafereel zien. Dit komt niet alleen door de paarse kleuren, maar ook door de maskers van de figuren op de achtergrond.
Waarschijnlijk heb ik me laten beïnvloeden door enkele tekeningen die ik maakte van het Venetiaans carnaval. (zie volgende slide)

En ook al lijken de verschillen groter dan de overeenkomsten… alleen al tijdens de jaarlijkse carnavalsoptocht de ’Bonte Storm’ zijn Venetiaanse invloeden merkbaar. Er wordt gepronkt en gelonkt. Wie heeft het mooiste pakje? Val ik op? Onderscheid maken is de norm!

Toch staat de spotternij voorop. Een masker is veelal niet bedoeld om te  verbergen, maar juist om je belangrijkheid ‘im Frage zu stellen’. Op humoristische wijze relativeren van jezelf en alles wat belangrijk is.  Iets waar ook de Mestreechter Geis symbool voor staat, een beeldje van Mari Andriessen dat geïnspireerd is door Arlequino van de Comedia dell’arte.

Mestreechter Geis dat zit vaan binne,
De kins ‘t neet koupe, de kins ‘t neet winne.
De Mestreechteneer zeet ‘t is mie gemood,
De weurs demèt gebore ’t zit in dien blood.
Dat is lache en jengke mèt get wat gebäörd,
Dat is Mestreechter Geis in e paar simpel wäörd.
Lène Jamin – Loomans

Voorbeeldje van een tekening van het Venetiaans Carnaval dat ook haar invloed heeft gehad op het Maastrichts Carnaval.
Ik heb alle schetsen stap voor stap vastgelegd om er een gifje van te maken.
Leuke daarvan is dat je zo kunt zien dat er best veel getekend en ook weer ‘weggegumd’ wordt, voordat ik tevreden ben!

Animatie Karen Nijst

Op ’t Vriethof: over de Struys en Momus

Het Maastrichtse carnaval vindt naar Rijnlandse traditie grotendeels buiten plaats. De meeste carnavalvierders vind je voornamelijk op de Vriethof, de Markt en O.L-Vrouweplein.
Toch zijn er ook een paar noemenswaardige café’s die ik altijd graag heb bezocht tijdens de gekkendagen (als je binnenkwam, tenminste)

Carnavalisten, met op de achtergrond ‘de Struys’ op het Vrijthof

Vogelstruys
Tijdens de drie dolle dagen is –zoals ze het zelf zeggen) cafe in den ouden Vogelstruys het ware episch centrum van de Maastrichtse cultuur. Ooit brandde het grote houten pand af maar het werd in 1730 opnieuw in gebruik genomen. Het heeft altijd de naam Struysvogel of Vogelstruys gehad en er is al eeuwen een café in gehuisvest.

Momus
Een beetje verderop ligt ‘de Momus‘ het verenigingsgebouw van de herensociëteit Momus (1840-1935). Deze sociëteit organiseerde -naar Rijnlands voorbeeld- zittingen en optochten en het lijkt erop dat Momus dus de eerste carnavalsvereniging van Nederland was. De zittingen waren vooral bedoeld voor leden van Momus en andere richards (rijkaards) oet Mestreech. Het ‘gewone volk ‘bedronk zich op straat en in de kroegen. Na de oorlog, werd het stokje overgenomen door carnavalsvereniging De Tempeleers (zie Oetrope Stadsprins).

De Momus is tegenwoordig een café- restaurant (in ‘mijn tijd’ was het ook een discotheek) en is tijdens de carnavalsdagen de ontmoetingsplaats voor joonk en aajd.

Het Mooswief (groentevrouwtje)

Het Mooswief staat ook bekend als de “Patrones van de Mestreechter Vastelaovend”, en wordt op zondagochtend -eerste carnavalsdag*- omhoog gehesen op het Vrijthof in Maastricht.
Het Mooswief is met haar mand vol poor en kuul een verre verwante van de vroegere lente-godin.

Je zou verwachten dat dit hooggeplaatste groentevrouwtje de menigte méér dan bewust maakt van het belang van gezonde voeding, maar niets is minder waar …

Hooguit wordt er wat zuurkool geserveerd bij een hotdog, maar voor de rest is het groentegehalte bijzonder laag in de carnavalsmenu’s.

Ook als drie dagen later het feest wordt beëindigd, met het naar beneden halen van ’t Mooswief … verandert er weinig. De Maastrichtenaren hebben nog een paar dagen nodig om te verwerken dat carnaval echt voorbij is.
Vandaar dat ze op aswoensdag (Asselegoonsdaggraag eerst nog ‘hieringe willen bieten’ **. 😉

Notities:
*Officieel begint carnaval op zondag, maar de meeste échte Maastrichtenaren hebben dan al lang een kater …
** Haring bijten

Tekening hieronder:
Vanaf 2019 draagt ‘t Mooswief een nieuw jurkje. Ze had al bijna dertig jaar dezelfde outfit, maar dat was tot op de draad versleten en dreigde uit elkaar te vallen. En een Mooswief in haar bloete koont? Dat wil je niet!”
Het klèdsje was verre van goedkoop en om het geld bij elkaar te brengen, kon je voor € 5 een stukje van het oude hemd, rol of schort bemachtigen!

Op de Vriethof met op de achtergrond de Schouwburg en het Mooswief in haar nieuwe klédsje

Zaate Hermeniekes

Zaate hermeniekes (“dronken harmonieorkestjes”) zijn niet weg te denken uit het Maastrichtse carnavalsbeeld. Drie dagen lang trekken de hermeniekes, gevolgd door hun zingende en dansende familie en andere fans door Wyck en de Maastrichtse binnenstad. Ze fleuren het Maastrichts straatcarnaval in ieder geval behoorlijk op, alhoewel ze naarmate de dag vordert minder toonvast zijn 🙂.

Een groepje bestaat meestal uit zo’n vijftien muzikanten veelal uitgerust met blaas- of slaginstrumenten. Ze houden van klinkende namen als Hel, Hoeg en Zaat, Tetedevau (naar het streekgerecht tête de veau), en Veur de Bok zien Kloete.

Als klap op de vuurpijl is er op carnavalsdinsdag ’t Zate hermeniekesconcour op de Vriethof.
Iedere deelnemer wordt ‘verrast’ met 111 punte (de ierste pries) mèt lof van de jury!.

NB: Normaliter maak ik voor mijn tekeningen gebruik van mijn fantasie en heel veel verschillende (!) fragmenten afkomstig
uit mijn -of andermans- foto’s, zodat er een totaal nieuw beeld ontstaat. Voor bovenstaand beeld heb ik echter
gebruik gemaakt van 2 beelden. Ik kan helaas niet achterhalen wie de fotografen zijn.

OETROPE STADSPRINS EN D’N STADSINGEL VAAN MEESTREECH

Ieder jaar, eind januari, wordt op de ‘Merret’ (Markt) te Maastricht bekend gemaakt wie De ‘vorst der zotten*’ mag zijn.

Iets wat op een of andere manier nooit echt indruk op me heeft gemaakt. Misschien omdat ik rond die tijd mijn verjaardag vier en andere afspraken heb gemaakt.

Beschrijving plaatje- Carnavalstekening Prins Oetrope Maastricht

De Prins op de Markt van Maastricht met op de achtergrond Engel van Maastricht

De verkiezing zelf is in ieder geval een stiekeme bedoeling 🙂 omdat prins Carnaval in het geheim wordt gekozen door de “Kanzelarij raod” (protocolcommissie) van de carnavalsvereniging De Tempeleers. En is de prins eenmaal bekend? Dan krijgt hij -de zaterdag voor carnaval – de sleutel van de stad overhandigd door de börgemeister. Daarmee wordt drie dagen lang symbolisch de macht overgegeven.

Ik heb niets tegen de prins (behalve dat saaie pakje) maar persoonlijk boeit de Engel van Maastricht mij meer. (zie tekening)

Deze engel staat in het stadswapen van Maastricht en vandaar dat er een reus werd gecreëerd “d’n Stadsingel vaan Meestreech” die jaarlijks werd meegevoerd in de carnavalsoptocht.
Maar helaas werd ze gestolen door een verzamelaar met teveel ruimte in zijn letterbak. Dankzij toenmalig burgemeester Ger Leers mocht beeldend kunstenaar Hubert Bour een nieuwe engelreus bouwen.

Nu staat zij daar ieder jaar weer, geflankeerd door ‘Gigantius’ een andere reus. (Die ik ook tekende, maar ik werd ietwat onrustig van zijn boze kop… Dus die is weggegumd)

** Waarom er nooit een prinses Carnaval is, weet ik eigenlijk niet …
Weet jij het wel? Mail me dan even info@kahlo.nl

Clochards van Mestreech

Lange tijd vond ik ‘De Clochards van Mestreech’ gewoon een erg grappige groep. (echte lolzekskes)
Ik kende wel enkele figuren, maar wist eigenlijk niet zo goed waarom ze elk jaar dezelfde jasjes aantrokken en wat ze allemaal uitspookten.

Pas later heb ik begrepen dat het om een groep Maastrichtse zakenlui gaat die tijdens de carnavalsdagen ook geld inzamelen voor het goede doel. (sjariteit)

Zoals het projek “kin iech de pot op?”, ofwel unne mobiele wc veur invalide vastelaovesvierders
Daar zullen die valse cameraatjes wel voor bedoeld zijn 🙂

Ach ja, zo gaat dat. Soms weten de carnavalstoeristen veel eerder hoe het allemaal zit.

Dit is hun site!
https://clochards.onedot.nl/

Op zondagmiddag vindt de Groete Optoch (“grote optocht”) plaats, vanaf Wyck, over de Sint Servaasbrug, naar de binnenstad van Maastricht. Tussen de carnavalswagens en -groepen bewegen zich kleinere groepjes en individuen, die het geheel tot een bónte störm (“bonte storm”) maken. Aansluitend begint het straatcarnaval.

Vastelaovend Same !

Carnavalstekening compilatie op de markt met op de achtergrond het stadshuis

Op de tekening zie je het stadshuis op de ‘Merret’ waar op de zaterdag voor carnaval de sleuteloverdracht plaatsvindt. De burgemeester van Maastricht overhandigt dan -symbolisch- de sleutels van de stad aan Prins Carnaval.

 

Carnaval te Maastricht is ook hèt feest van verbroedering. Iets wat je gewoon echt een keer moet meemaken! Stort je in het feestgedruis en doe mee. Want een restaurantbezoek zit er tijdens de carnavalsdagen echt niet in.

Neem een voorbeeld aan de Maastrichtenaren en vul je tassen met lekkers en bier, dan kun je alles aan. De binnenstad is vergeven van de buitenbars en eetbuffetten, dus kun je carnaval gewoon lekker buiten op straat vieren.

Vergeet je ‘pekske’ niet!

Als je zonder ‘pekske’ Maastricht inloopt kun je net zo goed het woord ‘hollenjer’ op je voorhoofd laten tattoeren. En ook Brabo’s kunnen hun boerenkiel beter thuis laten!

Maar let op: verkleed je nog niet als je op de vrijdag of zaterdag voor carnaval een pintje wil vatten.
Dat is heiligschennis. Want carnaval begint pas écht op zondag.

Carnavalstekening van moeder en kind. Met op de achtergrond de Pater Vincktoren.

Vastelaovend is een feest voor jong en oud. Op de achtergrond: De Pater Vincktoren.

Vastelaovend Same ! (Vervolg)

’t Groet Kinderfies
Carnaval Maastricht is bijzonder ‘kindvriendelijk’.
De Tempeleers zorgen er al jarenlang voor dat alle kinderen uit de regio Maastricht samen kunnen genieten van een geweldig Carnavalsfeest!

‘Zienen Hoegen Hoeglöstegheid’ en zijn Tempeleers decoreren dan alle kinderen met het speciale ‘Kinderknuipke’. En is er een verkiezing van de leukste pekskes!

Tekening van een hondje met een zelfgebreid jasje in de kleuren van carnaval maastricht

Bollie, het hondje van Philomene Hitz met zijn mooie zelfgebreide jasje.

Zelfs huisdieren ontkomen er niet aan, alhoewel er veel aandacht is voor hun wel en wee.
Zo heeft Bollie, het hondje van Philomene Hitz uit Maastricht niets te klagen. Hij heeft dan wel een -door het vrouwtje- zelfgebreid carnavalsjasje aan, maar hij wordt niet meegesleurd naar allerlei optochten waar hij toch niets van begrijpt.
Bollie is gewoon happy als het vrouwtje happy is! En daarnaast is het lekker warm zo.

Haw Pin!
Het zal duidelijk zijn dat de tekst op deze pagina niet is geschreven in het Coronatijdperk 2020-’21. Ik zal ook een jaartje moeten overslaan, want Maastricht doet er alles aan om (straat)carnaval te ontmoedigen.

Burgemeester J.M. Penn-te Strake:
Ik reken op u, en hoop dat u toch enig carnavalsgevoel heeft bij het alternatieve (coronaproof) programma dat ontwikkeld is. Want vastelaovend is een gevoel, en dat gevoel laten we niet wegnemen door corona.
Dank voor uw medewerking en haw pin!

Over Karen Nijst

Als webontwikkelaar (Kahlo Websites Hapert) zit ik veel achter de computer. Maar tijdens de vrije uurtjes teken ik graag én zo vaak mogelijk. De laatste jaren steeds vaker op de IPAD Pro. Ik maak dan vaak gebruik van Iphone foto's, echter nooit met de bedoeling deze exact te kopiëren.
Ik vind het juist een uitdaging om te zoeken naar het beste kleurenpalet, compositie en uitsnedes. Ook combineer ik vaak verschillende taferelen. Daarnaast is het niet mijn voornaamste streven om mensen herkenbaar weer te geven (tenzij het een portret is natuurlijk). Ik wil gewoon een bepaalde sfeer zo goed mogelijk weergeven!

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Chat openen
Leuk dat je hier bent! Als je een vraag hebt, laat het weten!